چرا وقتی استرس داریم، دستگاه گوارش ما دیوانه می شود؟
سلامت باشی: رابطه مغز و روده، یکی از مهم ترین کشفیات پزشکی در سالیان اخیر است. استرس و فشار روانی می توانند مستقیماً عملکرد دستگاه گوارش را تحت تأثیر قرار دهند و موجب بروز علائمی مثل دل درد، نفخ، اسهال یا یبوست شوند.
الهه جعفرزاده: بسیاری از ما این تجربه را داشته ایم که پیش از یک امتحان مهم، جلسه کاری یا حتی در یک موقعیت احساسی، ناگهان دل درد می گیریم، حالت تهوع داریم یا مجبور می شویم چند بار به سرویس بهداشتی برویم. این واکنش ها تصادفی نیستند. علم امروز نشان میدهد که مغز و دستگاه گوارش در یک ارتباط دائمی و پیچیده با یکدیگر هستند؛ ارتباطی که به آن «محور مغز-روده» گفته می شود. در این بین، استرس و فشار روانی می توانند این سیستم را به هم بریزند و سبب شوند روده ها واکنش هایی نشان دهند که گاهی حتی از خود استرس هم آزاردهنده ترند.
محور مغز-روده؛ یک بزرگراه دوطرفه
دستگاه گوارش فقط مسئول هضم غذا نیست؛ بلکه دارای شبکه ای از میلیونها نورون است که به آن سیستم عصبی روده ای گفته می شود. این سیستم به قدری پیچیده است که گاهی از آن بعنوان «مغز دوم» یاد می شود.
مغز و روده بوسیله عصب مهمی به نام عصب واگ با هم در ارتباط اند. این ارتباط بصورت دوطرفه است:
مغز می تواند روی عملکرد روده تاثیر بگذارد روده هم می تواند پیام هایی به مغز ارسال نماید
به همین دلیل است که احساسات ما می توانند مستقیماً روی گوارش اثر بگذارند.
استرس چه بلایی سر بدن می آورد؟
وقتی در موقعیت استرس زا قرار می گیریم، بدن وارد حالت «جنگ یا گریز» می شود. در این حالت، هورمون هایی مثل آدرنالین و کورتیزول ترشح می شوند.
این هورمون ها سبب می شوند ضربان قلب افزایش یابد، جریان خون به عضلات بیشتر شود و مهم تر از تمامی دستگاه گوارش در اولویت پایین قرار بگیرد. یعنی بدن به طور موقت هضم غذا را «کند یا مختل» می کند تا انرژی بیشتری برای رویارویی با تهدید داشته باشد.
نتیجه این تغییرات در روده چیست؟
۱. افزایش یا کاهش حرکات روده
استرس می تواند سرعت حرکت روده را تغییر دهد:
در تعدادی افراد سبب اسهال می شود و در تعدادی دیگر منجر به یبوست. این تفاوت به نوع واکنش سیستم عصبی هر فرد بستگی دارد.
۲. دل درد و گرفتگی شکم
فعال شدن بیش ازحد اعصاب روده سبب انقباضات شدیدتر عضلات گوارشی می شود. این انقباضات همان چیزی هستند که به صورت دل پیچه یا درد شکم احساس می شوند.
۳. نفخ
استرس می تواند تعادل باکتری های روده را به هم بزند و هضم را کند کند. نتیجه آن تجمع گاز و احساس نفخ است.
۴. تهوع و بی اشتهایی
در شرایط استرس شدید، بدن امکان دارد سیگنال «نخوردن» ارسال نماید. به همین دلیل، برخی افراد اشتهای خودرا از دست می دهند یا گرفتار حالت تهوع می شوند.
نقش میکروبیوم روده
در روده ما میلیاردها باکتری زندگی می کنند که به آنها میکروبیوم روده گفته می شود. این باکتری ها اهمیت بالای ی در هضم، ایمنی و حتی خلق وخو دارند.
استرس مزمن می تواند ترکیب این باکتری ها را تغییر دهد، باکتری های مفید را کم کند و التهاب را افزایش دهد. این تغییرات نه تنها مشکلات گوارشی ایجاد می کند، بلکه می تواند اضطراب و خلق پایین را هم تشدید کند؛ که این یک چرخه معیوب است.
چرا بعضی ها بیشتر واکنش نشان می دهند؟
همه افراد به یک اندازه به استرس واکنش گوارشی نشان نمی دهند. عواملی مثل: ژنتیک، سبک زندگی، سابقه اضطراب و حتی تغذیه در این مساله نقش دارند.
برای مثال، افرادی که به سندرم روده تحریک پذیر (IBS) مبتلا هستند، معمولا حساسیت بیشتری به استرس دارند و علایم گوارشی در آنها شدیدتر است.
چگونه این چرخه را کنترل کنیم؟
۱. مدیریت استرس
روش هایی مثل: تنفس عمیق، مدیتیشن و یوگا می توانند فعالیت سیستم عصبی را تنظیم کنند و اثر استرس بر روده را کاهش دهند.
۲. تغذیه مناسب
مصرف غذاهای پرفیبر و حاوی پروبیوتیک (مثل ماست) به بهبود تعادل روده کمک می نماید.
۳. فعالیت بدنی
ورزش منظم سبب بهبود حرکات روده و کاهش فشار می شود.
۴. خواب کافی
کم خوابی می تواند حساسیت بدن به استرس را افزایش دهد و علایم گوارشی را بدتر کند.
هم چنین بخوانید: نفخ شکم؛ نشانه ی بیماری یا تغذیه نادرست؟/ راهکارهای تشخیص و درمان حفظ سلامت روده با ۴ ویتامین کلیدی چرا اینروزها همه دنبال پروبیوتیک ها هستند؟/ آیا پروبیوتیک ها واقعا گوارش را بهبود می بخشند؟
رابطه مغز و روده، یکی از مهم ترین کشفیات پزشکی در سالیان اخیر است. استرس و فشار روانی می توانند مستقیماً عملکرد دستگاه گوارش را تحت تاثیر قرار دهند و سبب بروز علائمی مثل دل درد، نفخ، اسهال یا یبوست شوند. براستی، چیزی که به نظر «مشکل معده» تعبیر می شود، گاهی ریشه در ذهن و سیستم عصبی دارد.
درک این ارتباط به ما کمک می نماید بجای درمان صرف علایم، به مساله اصلی بپردازیم: مدیریت استرس و بهبود سبک زندگی.
منابع:
apa
ncbi
clevelandclinic
مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب